گفت وگو با «آیدین آغداشلو» درباره زیست و کار شاعری «بیژن الهی»


گفت وگو با «آیدین آغداشلو» درباره زیست و کار شاعری «بیژن الهی» - تصویر 1

من از محله یی بودم که آقا تقوی می آمد برود مسجد، رادیو باز بود و اخبار می گفت، با عصا می زد روی رادیو می گفت: «ببند این ملعون را...». حالا بچه این محل تو بساط پیرمرد دستفروش عقب «مالر» می گذشت. از جایی که کمربندت را روی زیرشلواری ات می بندی که بچه های کوچه شلوارت را نکشند پایین.


باید بود. یک اتفاق باید در بود تو باشد والا اگر تو تصمیم بگیری از فردا که قد بلند باشی که نمی شود. این اتفاق باید در تو باشد.


تقریبا هر کسی که یک بار هم صدای آیدین آغداشلو را از دور یا نزدیک شنیده باشد، متوجه آرامش و متانتش می شود؛ آرامشی که به گفت وگو کننده جرات می دهد تا بی دغدغه سوال بپرسد و منتظر پاسخ باشد. به ویژه اگر، حکایت دوست در میان باشد. نوبت به بیژن الهی که رسید، آیدین آغداشلو، با طمانینه و آرامش بیشتری کلمه به کلمه پیش رفت. از دوست خاص و عجیب اش حرف می زد و هر آنچه داشت بیان می کرد، یا به قولی، گفتنی ها را می گفت. از شعر، نقاشی، نبوغ، استعداد، انزوا و هر آنچه زنده یاد بیژن الهی داشته و آیدین آغداشلو درک اش کرده بود. از سال های آشنایی دهه ۴۰ تا مرگ الهی. بیژن الهی چهره غریب شعر معاصر است، از «شعر دیگر»ی های دهه ۴۰ که به قول آغداشلو از همان ابتدا در حاشیه و ساکت بودند و تا پس از انقلاب که الهی اساسا تن به سکوت و تنهایی داد. همین مساله از شاعران شعر دیگر و به ویژه بیژن الهی چهره یی مبهم و خاص ساخته است و شوربختانه از دیگر همراهان شعری دیگری اش، بعضی ها که تسلیم مرگ شده اند و آنهایی که هم زنده اند، حاضر به سخن گفتن نیستند و نمی دانم چرا... اما از نوع زیست و شخصیت الهی که بگذریم، می توان او را در کار هایش جست وجو کرد، می توان همان طوری که آغداشلو می گوید نبوغ و جهت گیری هایش را در انتخاب آثاری که ترجمه کرد و شعرهایی که با وسواس نوشت به تماشا نشست. شعرهای زیادی از الهی به جا نمانده است دست کم آنچه تا به امروز دیده ایم و خوانده ایم اما همین شعر ها هم نشان از بینشی عمیق و ذات شاعرانه یی یگانه دارد، گاه شعرهای الهی تصویری یکه و در عین حال هولناک از هستی و انسان است، درخشان و بدیع مانند سطرهای آغازین شعر بلند «آزادی و تو»: «به تصویر درختی/ که در حوض/ زیر یخ زندانی ست، / چه بگویم؟ / من تنها سقف مطمئنم را/ پنداشته بودم خورشید است/ که چ تر سرگیج هام را/ همچنان که فرو نشستن فواره ها/ از ارتفاع گیج پیشانی ام می کاهد–/ در حریق باز می کند؛ / اما بر خورشید هم/ برف نشست...». آنچه پرسیدم و آنچه آیدین آغداشلو، نقاش، منتقد و در اینجا دوست بیژن الهی پاسخ گفت را در ادامه می خوانید.

 


آقای آغداشلو، سه سال از مرگ بیژن الهی گذشت. جای خالی اش به عنوان یک دوست چقدر برای شما ملموس است؟


بیژن الهی به ویژه در سال های آخر زندگی آدم منزوی و غیرقابل دسترسی بود. بنابراین دوستی نبود که اغلب اوقات همراه یا در دسترس باشد. این مساله شاید واقعا یک مقداری از شدت جای خالی و دلتنگی را کم می کند. اما برای من خیلی مهم بود که بیژن الهی بود و حضور داشت، حتی اگر بر حسب نوع زندگی خاص اش کمتر ظاهر می شد. شب ها کار می کرد و روز ها می خوابید. ولی مهم این است که بود و کار می کرد. آدم قابل رویتی نبود، نوعی از وسواس و حساسیت بی نهایت شدید نسبت به حاصل کارش داشت و وقت هایی می شد که یک اثر را ۱۰ بار تغییر می داد، همین وقتش را می گرفت. گاهی یک اثر را می گذاشت گوشه یی تا بعد و کدام بعد؟ به او رجوع بکند. در نتیجه بیژن الهی جز از طرف بعضی از نزدیک ترین دوستانی که همچنان با او از نزدیک معاشرت داشتند، چندان رویت نمی شد. در میان دوستان «شمیم بهار» و «ماهرخ منتظمی» بیشتر از بقیه بیژن را می دیدند.


به سال های دور تر برگردیم، شما با بیژن الهی چه طور آشنا شدید؟


سال های دهه ۱۳۴۰ بود، در آن سال ها همه با هم آشنا می شدند. همه کافه نشینی می کردند. همه تعدادی جوان بسیار مشتاق بودند که می خواستند جایگاه خودشان را در جامعه فرهنگی پیدا کنند و هم اینکه خیال می کردند طرحی برای تغییر جهان در ذهن دارند. در نتیجه همه همدیگر را می دیدند و این جمع ها فقط طیف معینی نبودند که مثلا بگوییم فقط شاعران یا نقاشان با همدیگر می نشستند. یک ترکیب دلپذیر و زیبایی بود که دیگر هم تکرار نشد.


تا جایی که می دانم الهی تحت تاثیر جواد حمیدی، کار هنری اش را با نقاشی شروع کرد، درست می گویم؟ شما آن زمان با او آشنا شدید؟


بله، درست است. البته زمانی که من با بیژن آشنا شدم وزن اصلی کارش شاعری بود، از نقاشی فاصله گرفته بود و هنوز هم به عنوان یک محقق و مترجم خیلی خاص شکل نگرفته بود. در حلقه شاعران جوانی بود که شعر نیمایی نمی گفتند و دنبال راه دیگری بودند، بسیاری شان شاید تاثیری که لازم بود را نگذاشتند اما تماما آدم های بسیار بااستعدادی بودند. جوان هایی مانند بهرام اردبیلی، فیروز ناجی و بیژن الهی که موج نویی بودند و به گمان من جایگاه عمده یی هم در شعر فارسی دارند.


درباره شعر الهی صحبت های بیشتری هست که در ادامه به آنها می پردازیم. اما بفرمایید شما به عنوان یک نقاش حرفه یی، نقاشی هایش را چطور می دیدید؟


نقاشی هایش بیشتر بر اساس علاقه قلبی شکل می گرفت. به نقاشی به عنوان یک کار تخصصی که آموزش ببیند و نقاشی های تمام و کمالی بکشد که برای عرضه باشد، نگاه نمی کرد. در واقع به بیان صریح تر نقاشی برایش چیزی جدی تر از تفنن و تفننی تر از یک چیز جدی بود.


در سال های پس از انقلاب هم به همین صورت تفننی به نقاشی می پرداخت؟


نه، من در سال های بعد از انقلاب دیگر نقاشی از او ندیدم، به این دلیل که بیژن الهی دیگر در سال های قبل از انقلاب و اواسط دهه ۵۰ شکل گرفته بود و در تمام طول سال های بعد از ۱۳۵۷ به عنوان یک محقق، مترجم و شاعر و در واقع به عنوان یک موجود استثنایی شروع به کار کرد. هر تفننی هم که داشت زیر سایه این کارهای جدی قرار گرفت.


پس از نقاشی و جدای از کار شاعری، بیژن الهی سراغ ترجمه شعر جهان هم رفت. آن هم ترجمه از شاعران مدرن و پیچیده یی چون رمبو، لورکا، هولدرلین و... که برای یک جوان در سن و سال او کار دشواری بود و به عقیده صاحب نظران به شکل درخشانی از پس این کار ها برآمد. در جریان هستید که الهی اساسا چه طور به این سمت سوق پیدا کرد و چگونه زبان فرا گرفت؟


در حقیقت مسیری را دنبال کرد که برای جوان به شدت حساس و به کلی متفاوتی مثل او گریزناپذیر بود. می خواست متن های اصلی را بخواند. می خواست ببیند در اصل و بدون حایل ترجمه جان کلام چیست. یعنی مستقیما با شعر به هر زبانی که بود ارتباط برقرار کند. در نتیجه از اینجا به بعد یک جریان حیرت انگیز و نبوغ آمیزی شروع شد که به فراگیری چند زبان انجامید. از فرانسه تا انگلیسی. یعنی الیوت را به انگلیسی، منصور حلاج را به عربی، رمبو را به فرانسوی و... در جست وجو که ببیند در اصل هر متنی چطور نوشته شده است و پیش خودش زبان اصلی را آموخت. این یک تناقض حیرت انگیز و غریبی بود که بدون اینکه زبان دان باشد، زبان شناس شد. خاطرم هست که یک بار از من کتاب «تاریخ هخامنشیان» را خواست که نوشته «اومستد» بود و ترجمه مرحوم مقدم. خیلی برایم جالب که با این کتاب چه کار دارد. از او پرسیدم: «تو چه علاقه یی به این کتاب داری؟» گفت: «مترجم لغاتی را در متن معادل گذاری کرده که بسیار ناب اند و از یک نبوغ خلاقه می آیند، این لغات برای من خیلی مهم اند.» یعنی خود متن کتاب خیلی برایش مهم نبود، لغاتی وضع شده برایش مهم بودند. بنابراین در بیژن چیزی شروع شده بود که اوایل خیلی با این ذهن هندسی منطقی که من دارم جور در نمی آمد. یکی، دو مرتبه که ترجمه کرده بود، از شمیم بهار گرفتم نگاه کردم، متن فوق العاده بود. از شمیم بهار که نظرش برای من همیشه حجت بود و هنوز هم هست، پرسیدم: «این همان انگلیسی الیوت است؟» که او هم پاسخ داد: «بله، این دقیقا همان معادل انگلیسی الیوت است.» وقتی که این را گفت حجت بر من تمام شد. ببینید حرف هایی پاسخ دارد، یکی می تواند حرف های من را زیاد جدی نگیرد یا فکر کند من چون دوستش داشتم دارم خاصه خرجی می کنم، ولی به نظر من درباره بیژن الهی یک اتفاق خیلی غریبی افتاده بود که فکر هم نمی کنم دیگر تکرار شود و آن هم نکته یی است که شما به او اشاره کردید و من ادامه دادم، اینکه زبانی مثل موم در چنگ اش قرار و شکل می گرفت که شاید به تمامی به وجوه آکادمیک آن زبان آشنایی نداشت، ولی اتفاق غریبی بود. این مساله را من یک بار در شخص دیگری هم دیدم، درباره عباس نعلبندیان. او هم بسیار فصیح و عالی با فارسی درخشان که در عین حال به درخشانی زبان اصلی بود ترجمه می کرد ولی یک سخنرانی پنج دقیقه یی را نمی توانست اجرا کند!


به نظر شما ترجمه الهی را می توان در مقابل ترجمه های دیگر فارسی زبانان از شاعران مذکور گذاشت یا مقایسه کرد؟


قابل مقایسه نیستند، ترجمه های بیژن جنس شان فرق دارد. برای اینکه بیژن الهی قطعا یک نابغه بود، من نه خودم یک نابغه هستم و نه به نابغه بودن خیلی ها اعتقاد دارم. آدم خیلی سختگیری هستم. هر چیزی را قبول نمی کنم. ولی از نظر من بدون آنکه لطف خاصی در میان باشد، بیژن الهی یک نابغه بود. کاری که می کرد، این بود که شعر هولدرلین را دوباره به زبان فارسی شکل شعر می گفت. نمی نشست جای هر لغتی یک لغت پیدا کند و مثلا ترتیب توالی کلمات را حفظ کند. این کار ها را هم می کرد، ولی در حقیقت دوباره شعر می گفت. وقتی که فوت کرد یک اتاق انباشته از جزوه، دفتر و متن تا سقف داشت. همین طوری نمی نشست که یک چیزی ازش بتراود، کارش را با تصحیحات مکرر همراه می کرد. به نظر من اتفاق غریبی که می افتاد و این برای آدمی مانند من که سعی می کند احساساتی نباشد، شاید به راحتی پذیرفته نشود این بود که بیژن درجا و در لحظه هولدرلین می شد.


یعنی قابلیت یکی شدن با اثر مورد نظرش را داشت؟


بله، به نظرم یک جور تناسخ صورت می گرفت. اثر در شخص جاری می شد.


آقای آغداشلو، ایشان در همان سال های دهه پنجاه و در واقع پیش از مرحوم سحابی، بخش هایی از «در جست وجوی زمان از دست رفته» مارسل پروست را هم ترجمه کردند، آن ترجمه چطور بود؟


بیژن الهی، شمیم بهار و عزیزه عضدی یک زمانی انتشاراتی به اسم «۵۱» باز کردند. من نخستین بار ترجمه پروستش را در آنجا دیدم، خب من فرانسه نمی دانم، من نمی توانم بگویم خود پروست است یا نه. ولی عزیزه عضدی می گفت که هست و من در زبان دانی عضدی هیچ شکی ندارم.


آن موقع روابط اجتماعی اش چطور بود؟ آن روز ها هم منزوی بود؟


نه، اهل جمع نشینی بود. هیچ شباهتی به بیژن الهی سال های آخرش نداشت. بسیار خوش لباس بود. عکسش را چندی پیش تماشا می کردم که مراسم ازدواج اول من میهمان بود. همان موقع با او شوخی کردم که تو دوست داماد هستی حق نداری از داماد خوش لباس تر باشی (خنده). در پوشاک اش خیلی دقت داشت که البته تا آخر عمرش همین طور بود. خیلی به آراستگی ظاهرش توجه می کرد. هر وقت قدم می زدیم یا در کافه یی بیژن را می دیدم، می گفت: «تازگی گفتم...» بعد یک شعر می خواند یه خرده که می گذشت، می گفت: «می گه...» و باز یک شعر دیگر می خواند. شعر هایش از من دور بود ولی قطعا در نسلی قرار گرفته بود که شعر هایشان با زبان چالش داشت، با فصاحت تعا رض داشت با زبان شاعرانه مرسوم تعارض داشت. بسیاری اوقات آن نسل مثل الهی و اردبیلی و ناجی لغاتی را در مواضع غیرشان در شعر به کار می بردند و معانی دیگری از آنها طلب می کردند. بنابراین جز شاعران کاملا آوانگارد بود و هیچ شوخی هم در این زمینه نداشت. شعر همیشه با او ماند برای اینکه اگر کسی شاعر نباشد و شاعرانگی بنیان اش را شکل نداده باشد نمی تواند این راه عجیب و شگفت انگیز را طی کند.


شما آن زمان در «اندیشه و هنر» یا مجله یی دیگر روی کار هایش نقدی نوشتید؟


نه، فکر نمی کنم.


اساسا در مطبوعات جز نوری علاء، کسی روی شعر الهی نقد می نوشت؟


برای هیچ کدام شان نمی نوشتند. من فقط در اندیشه و هنر برای احمدرضا احمدی نوشتم. در واقع به این نوع شعر چندان توجه نمی شد. برای اینکه هنوز گرفت و گیر سر شعر نو و شعر کهن بود. هنوز نیما هم جا نیفتاده بود دیگر چه برسد به بیژن الهی.


یعنی شما معتقدید که بی توجهی و کم اعتنایی به شعر «موج نو» و شعر «دیگر» به علت همین درگیری بین شاعران کهن و نیمایی بود؟


بله، مرافعه اصلی در جای دیگری بود. هنوز شعرهایی که در قابل چهارپاره گفته می شد به نظر می رسید که شعرهای خیلی نویی است! خب با این اوصاف دیگر جهان نسلی که بیژن الهی به آن تعلق داشت خیلی دور از تصور بود، اینها در صحنه نبرد حضور نداشتند، در حاشیه داشتند کار خودشان را می کردند... هنوز هم فکر می کنم همین طور است با آنکه رضا براهنی سعی کرد در این باره بنویسد و هنوز هم می نویسد و هنوز هم عده یی به این نوع شعر توجه م�� کنند اما یک چیز دقیق و جامعی را درباره این طیف سراغ ندارم.


شما فکر می کنید از امکان هایی که این نوع از شاعران با شعرشان در اختیار ادبیات فارسی گذاشتند، استفاده شد؟ هنوز هم می توان از امکانات زبانی آنها بهره گرفت؟


مسیر متفاوت و امکانات جدید در شعر فارسی از خیلی پیش تر آغاز شده بود، از زمان نیما. آزاد شدن شعر از قیود و قیودی که می توانستند قید باشند و لطف هم باشند در شعر سعدی هم قید هست ولی به هر حال این یک نوع جدا کردن راه بود. این کار از دوره نیما شروع می شود و کسانی که شعر نیمایی گفتند. درباره این نسل موج نویی ها درجه آزادی بالا تر رفت و حتی قیدهای شعر نیمایی هم در آن دیگر وجود نداشت، با نگاهی که به شعر دنیا داشتند. در نتیجه این یک جریان خیلی خیلی تند بود با جریانی که در اکثریت شعر فارسی در حال حرکت بود و هنوز با شاعران کهن گلاویز می شد. امثال الهی به شکلی باورنکردی و چالشگر راهشان را جدا کردند. منتها بیژن الهی در این میان به نظر من آرام آرام شاعرانگی را در جای دیگری خرج کرد و نخواست شاعر رسمی باشد، نخواست مثل احمدرضا که هنوز هم شعر می گوید و خیلی خوب هم شعر می گوید، شعر گفتن را ادامه بدهد. شعر گفتن را در شکل و قالب دیگری جست وجو کرد که خیلی خاص و غریب بود، هنوز هم فکر نمی کنم نوع زیست و شعر بیژن هضم شده باشد.


شما معتقدید انزوای الهی پس از انقلاب خود خواسته یا شرایط منجر به این مساله شد؟


بیژن الهی آدمی ورای این ملاحظات بود. اگر این طوری می خواستیم فکر کنیم، نخستین مشکلی که بچه های انتشارات ۵۱ پیدا کردند وقتی بود که ساواک حمله کرد و کتاب هایشان را مقوا کرد، که من نمی فهمم چرا، ولی لابد دلیلی داشتند. شاید از اینجا بود که یک نوع تلخی برای آن گروه شروع شد. ولی خیلی از آنها بعدش هم کار کردند، عزیزه عضدی بعد از انقلاب انتشارات فاریاب را راه انداخت و کتاب های خوبی هم درآورد. بیژن زندگی اجتماعی اش آرام آرام به سمت انزوا رفت. یعنی هیچ عکس العمل سیاسی به صورت اینکه به خاطر محدودیت هایی یا درک نشدن هایی در لاک انزوا فرو برود، نبود. یک کتابفروشی قبل از انقلاب باز کرده بودند که وقتی آن انتشارات بسته شد خب آن را هم بستند. ولی همچنان کار می کردند، کتاب پیکاسو استاین را عضدی بعد از انقلاب ترجمه کرد که جلدش را هم من نقاشی کرد. بنابراین نمی شود این طوری با یک نگاه احساساتی توجیه کرد که چون سخت گرفته شد بر او، منزوی شد. بیژن الهی آرام آرام داشت در این مسیر پیش می رفت. این به معنای کندوکاو در درون خودش بود که احتیاج به تنهایی و مجال داشت. در صورتی که یک بار با غزاله علیزاده پیش از انقلاب ازدواج کرده بود، بعد از انقلاب هم با ژاله کاظمی ازدواج کرد. یعنی زندگی اجتماعی اش یک زندگی غیرمعمولی نبود. این مسائل را اغلب از هم تفکیک می کرد. یعنی منعی نداشت که رفت و آمد کند یا میهمانی برود. ولی آرام آرام به نظرم کارش تمام وجودش را تسخیر کرد، در عین حال دوستی هایش را هم نگه داشت ولی کار برایش عمده و مهم تر شد. آدمی که به هر حال از جوانی عادت داشت تمام روز را بخوابد و تمام شب را کار کند، به ناچار یک مقداری از زندگی اجتماعی اش تغییر شکل پیدا می کند.


در دوران زندگی با غزاله علیزاده، فکر می کنید این دو روی کار هم تاثیری هم داشتند؟


نمی دانم... شاید بیژن روی کار غزاله تاثیر گذاشت که این را هم نمی توانم به یقین بگویم، قاعدتا فکر می کردم شاید این طور باشد ولی الان ضمن صحبت با شما می بینم که نه، من نمی توانم این را هم بگویم واقعا. ولی غزاله علیزاده از خیلی قبل تر قصه می نوشت، یادم هست که سال ۴۲ اندیشه و هنر را در می آوردیم، غزاله دختر جوانی بود که یک قصه نوشته بود و می خواست که شمیم بهار قصه اش را ببیند. در نتیجه آن زمان هم کار می کرد، نمی توانیم بگوییم که وقتی الهی را دید بارقه نویسندگی پیدا کرد.


رابطه الهی با رویایی چطور بود؟


رابطه خوبی داشتند.


از این جهت می پرسم که در میان موج نویی ها، چند نفر از جمله بیژن الهی بیانیه شعر حجم را امضا نکردند...


هیچ بیانیه یی را دوست نداشت امضا کند. آدم بسیار بسیار مستقل و خاصی بود، برای من کاملا طبیعی است که چرا آن بیانیه را امضا نکرد.


آقای آغداشلو مساله یی که همواره مبهم مانده درباره شخص بیژن الهی این است که آیا ایشان اساسا پیش و پس از انقلاب نگاه سیاسی و جهت گیری خاصی داشتند؟


ببینید در این مورد تا حدودی درباره افراد خاصی از اهل فرهنگ شاید بشود به یک اشاره یی رسید. خب هر آدمی سیاسی است. هر آدمی وقتی هوا گرم می شود غر می زند، هوا سرد می شود می رود در اتاقش. بالاخره آدم است و به وقایع اطراف خودش عکس العمل نشان می دهد. یک جایی از یک خبر خوش خوشحال می شود، گاهی ناراحت می شود، خب این وجه غالب یک آدم هوشیار و متمدن است. اما سیاسی بودن به عنوان اینکه فرقه و حزبی را به یک معنای از پیش تعیین شده دنبال کند و براساس آن عمل کند، فرق دارد. در این صورت پیوسته می رود به اپوزیسیون، یعنی آن طوری که در همان دهه ۴۰ جریان داشت، هدایت می شد، آل احمد می گفت برای کجا بنویسند و کجا ننویسند، آدم سیاسی آل احمد بود، حتی شاملو هم نبود، به این معنایی که اشاره کردم، خلیل ملکی بود. اگر به این معنا بخواهید آدم سیاسی را در نظر بگیرید، بیژن آدم سیاسی نبود. ولی به معنای اینکه بالاخره نسبت به اتفاقات داوری و نظر داشت، بله این طور بود. تفاوتی که من اشاره کردم در این است و گمان می کنم و حدس می زنم امیدوارم که حدسم درست باشد اعتقاد گروهی از هنرمندان و اهل معنا هنوز هم همین است. من داوری دارم نسبت به جهان اطرافم، شاید حساسیتم باعث شده که این داوری حتی عمیق تر هم باشد، من گمان می کنم یک هنرمند مثل بیژن الهی موضع و داوری خودش را نسبت به جهان با کارش نشان می دهد، داوری هنرمند در به وجود آوردن اثر است و خود اثر است که دارد این داوری را بازگو می کند، حالا این غیرمستقیم و لایه لایه است، دور از دسترس عام است، خب باشد. هیچ اشکالی هم ندارد، بیژن حتما این کار را کرد و رسالتش را انجام داد، با کارش داوری کرد. من به شخصه اعتقاد دارم که بیژن الهی داوری خودش را نسبت به فرهنگ زمانه اش و فرهنگ کلی انسان در طول تاریخ با انتخاب هایی که کرده نشان می دهد، شما کارهایی که کرده را کنار هم بگذارید، به معنایی می رسید که تقریبا مشترک است و طبیعتا به یک داوری می رسید که او به خاطر این داوری است که این کار ها را از میان صد ها نمونه دیگر انتخاب کرده است. این اعتقاد قلبی و شخصی من است. اما خب بیژن الهی خاص تر از این ملاحظات است. برای اینکه کارش و نحوه غریب زندگی اش رمزگشایی شود احتیاج به بینش گسترده تری دارد تا بینش های قالبی که در چند کلمه و در چند جمله سر و ته شان هم می آید.


و حرف پایانی اگر هست، بفرمایید.


بیژن الهی آدم نازنین و فوق العاده یی بود. ممکن است هر کسی بر اساس چارچوب های ذهنی اش ایراداتی بر او وارد کند و نحوه زندگی اش را نپسندد، خب اشکالی هم ندارد، ولی چیزی که غیرقابل انکار است آن نبوغ شعله ور مسلم است، بیژن در تجلیل این نبوغ کار زیادی کرد و خوراک رساند به این نبوغ که دیمی نباشد، کار عظیمی کرد... بیژن الگوی کسی نیست، مثل یک جرقه خیلی خاص و شهاب درخشانی بود که آسمان را طی کرد. شاید مدت ها بنشینیم و به آسمان زل بزنیم و دیگر چنین شهابی نیاید. فصل هایی هست که این شهاب ها زیاد می شوند، در فصل های خاصی شما شهاب های زیادی را در آسمان می بینید، دهه ۴۰ یکی از این فصل ها بود... من خودش را خیلی دوست داشتم شاید در جاهایی به نحوه زندگی اش خیلی اعتقاد نداشتم، خرده گیری هم می کردم، شوخی هایی با او می کردم، اما هیچ وقت گلاویز نشدیم. راستش حالا که فکر می کنم، می بینم شفاعت این همه خاص بودن، متفاوت بودن و عجیب بودن را آثارش به عهده گرفته اند.

سید فرزام حسینی

نظرات بییندگان :

بهترین مشاغل و خدمات شهر خود را ، در سایت نشونه پیدا کنید.

مشاهده سایت نشونه