مسئوليت پزشك نسبت به آسيب‌هاي ناشي از درمان چيست؟

مسئولیت پزشک نسبت به آسیب‌های ناشی از درمان چیست؟

 

1-Rahimi[WwW.KamYab.IR]

 

حسن رحیمی مسئولیت پزشک نسبت به آسیب‌های ناشی از درمان چیست؟
قاضی دادگستری

مسئولیت پزشک در اقداماتی که برای درمان و معالجه طبی به عمل می‌آورد، یکی از مواردی است که عموم مردم کمتر با آن آشنا هستند. هنگام مراجعه بیمار به پزشک، چه او و چه اطرافیانش معمولاً به خاطر فشارها و استرس‌های ناشی از بیماری، قادر به اخذ تصمیم صحیح نیستند و به همین جهت بدون مطالعه، ورقه‌ای را که از سوی مراکز درمانی در اختیارشان قرار می‌گیرد امضاء می‌کنند بی‌آنکه از آثار و عواقب این کار آگاه باشند.

مسئولیت پزشک در جریان درمان از دو جهت قابل بررسی است. یکی از جهت مسئولیت پزشک نسبت به اصل طبابت و جراحی و دیگری مسئولیت او نسبت به آسیب‌های ناشی از درمان.

۱-‌ مسئولیت پزشک نسبت به اصل طبابت و جراحی:

اقدامات درمانی که به وسیله پزشک صورت می‌گیرد، در واقع نوعی تصرف در جان دیگری است. بنابراین برای انجام این کار می‌بایست جواز داشته باشد. داشتن جواز در این مورد نیز مستلزم برخورداری از شرایطی خاص است به نحوی که اگر این تصرفات توسط فردی غیر مسئول و غیر متخصص صورت گیرد، انجام این کار علاوه بر جبران خسارت، دارای مجازات نیز می‌باشد. برای مثال مطابق قانون مربوط به امور پزشکی و دارویی و مواد خوردنی و آشامیدنی، هر کس بدون داشتن پروانه رسمی به امور پزشکی اشتغال ورزد، بلافاصله محل کار او تعطیل و به حبس و جزای نقدی محکوم می‌شود.

۲-مسئولیت پزشک نسبت به صدمات و آسیبهای ناشی از درمان

اگر اقدامات پزشک علیرغم رعایت مقررات و احتیاط‌های لازم و بدون ارتکاب هیچ خطایی موجب مرگ بیمار یا آسیب‌های غیر متعارف شود. آیا باز هم پزشک مسئول نتیجه اعمال خود می‌باشد؟

بدیهی است اگر پزشک صلاحیت و مهارت عملی و علمی لازم را نداشته باشد یا با وجود مهارت بدون اجازه بیمار یا سرپرست او اقدام به درمان کند ولی عمل او به طور اتفاقی موجب فوت یا صدمه بیمار شود، مسؤول است.

برابر ماده ۴۹۶ قانون مجازات اسلامی پزشک در معالجاتی که دستور انجام آن را به مریض یا پرستار و مانند آن صادر می‌نماید در صورت تلف یا صدمه بدنی ضامن است مگر آنکه مطابق ۴۹۵ عمل نماید.۱

مطابق تبصره ۱ ماده ۴۹۶ در موارد مزبور هرگاه مریض یا پرستار بداند که دستور اشتباه است و موجب صدمه و تلف می‌شود و با وجود این به دستور عمل کند پزشک ضامن نیست بلکه صدمه و خسارت مستند به خود مریض یا پرستار است.

بنابراین عملیات پزشک اعم از جراحی یا هر اقدام دیگر پزشکی که بر روی بیمار انجام می‌شود، تنها در صورتی که آن اعمال قانونی و یا مجوز و اذن و رضایت بیمار یا سرپرست او و بدون خطا انجام شود جرم محسوب نمی‌شود و اگر هر یک از این شرایط موجود نباشد، پزشک نسبت به عمل درمان و کارهایی که انجام می‌دهد ضامن و مسؤول خواهد بود.

۳- برائت پزشک

همانطور که گفتیم، اقدامات پزشک در صورتی که به رغم رعایت موازین فنی منتهی به فوت یا صدمه گردد، موجب مسئولیت خواهد بود ولی اگر بیمار پزشک را پیش از اقدام به درمان ابراء و بری‌الذمه کند، این امر موجب عدم مسئولیت پزشک خواهد بود. ماده۴۹۵ قانون مجازات اسلامی در این خصوص می‌گوید:

«هرگاه پزشک در معالجاتی که انجام می‌دهد موجب تلف یا صدمه بدنی گردد، ضامن دیه است مگر آنکه عمل او مطابق مقررات پزشکی و موازین فنی باشد یا این که قبل از معالجه برائت گرفته باشد و مرتکب تقصیری هم نشود و چنانچه اخذ برائت از مریض به دلیل نابالغ یا مجنون بودن او، معتبر نباشد و یا تحصیل برائت از او به دلیل بیهوشی و مانند آن ممکن نگردد، برائت از ولی مریض تحصیل می‌شود». به همین علت است که در مراکز درمانی پیش از عمل جراحی شاهد هستیم که از بیمار و همراه او در ذیل ورقه‌ای که مطالب آن در برگیرنده برائت پزشک از مسئولیت است امضا یا اثر انگشت گرفته می‌شود.

از این رو مسئولیت پزشک را می‌توان به صورت زیر و در قالب یک مثال خلاصه و بررسی کرد:

آقای (الف) برای جراحی شکستگی استخوان به بیمارستان … مراجعه می‌کند و با تشخیص پزشک و انجام معاینات و آزمایش‌های معمول و با رعایت آیین‌نامه و مقررات مربوط به اتاق عمل می‌رود. قبل از جراحی ورقه‌ای از سوی او و همراه‌اش که فرزند ارشد اوست امضا می‌شود. مفاد آن ورقه دلالت بر آن دارد که به پزشک جراح اجازه می‌دهد تا در روی پای او جراحی کند و پزشک از او برائت می‌گیرد. پس از جراحی،‌بیمار به بخش مراقبت‌های ویژه منتقل می‌شود و پس از سه روز فوت می‌کند.

حالت اول: چنانچه پزشک بدون رضایت و اجازه بیمار یا بدون رعایت این کار را انجام دهد، مسئول خواهد بود.

حالت دوم: چنانچه پزشک با اجازه بیمار یا سرپرست او مبادرت به جراحی کند و دارای صلاحیت و مهارت علمی هم باشد ولی از بیمار برائت نگرفته باشد و عمل او اتفاقاً موجب فوت یا نقص عضو مریض شود، مسئول خواهد بود.

حالت سوم: اگر پزشک با اجازه بیمار یا سرپرست او مبادرت به جراحی کند و دارای صلاحیت علمی و مهارت لازم باشد و از بیمار هم برائت گرفته باشد ولی مقررات و نظام‌های مربوط به جراحی را رعایت نکرده باشد، مسئول است. بنابراین اخذ برائت و رضایت در صورتی مؤثر است که پزشک هم دارای صلاحیت باشد و هم نظام‌ها و مقررات مربوط به عمل را رعایت کرده باشد.

۴-استفاده از مجازات های جایگزین حبس در رسیدگی به جرایم پزشکی

رییس قوه قضاییه حضرت آیت الله لاریجانی نیز با عنایت به قانون جدید مجازات اسلامی در تاریخ ۱۶/۲/۹۳ با صدور بخشنامه ای۲ با توجه به حساسیت مشاغل پزشکی از قضات رسیدگی کننده به جرایم پزشکی خواسته است در صورتی که جرم به واسطه بی احتیاطی یا بی مبالاتی یا به سبب عدم رعایت نظامات واقع شود در تعیین کیفر خواست حسب مورد از مجازات جایگزین حبس از نوع جزای نقدی یا دوره مراقبت استفاده کنند.

بر اساس آمارهای موجود هر سال میزان شکایت از پزشکان و کادر درمانی در کشور رو به افزایش است بنابراین آگاهی کادر درمانی از وظایفشان ضرورتی اجتناب ناپذیر برای کاهش این شکایت‌هاست. به همین دلیل مرکز تحقیقات و پزشکی قانونی با رویکرد پیشگیری و کاهش تخلفات در حوزه پزشکی آموزش به این کادر را در برنامه‌های خود قرار داده است تا با افزایش آگاهی‌های این قشر بخش عمده‌ای از خطاها کاهش یابد.

۱) مطابق ماده۴۹۵ هرگاه پزشک در معالجاتی که انجام می‌دهد موجب تلف یا صدمه بدنی گردد ضامن دیه است مگر آنکه عمل او مطابق مقررات پزشکی و موازین فنی باشد یا اینکه قبل از معالجه برائت گرفته باشد و مرتکب تقصیری هم نشود.

۲)‌ بخشنامه به مراجع قضایی سراسر کشور

از آنجا که قانونگذار در فصل نهم قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۹۲/۲/۱ مجازات های جایگزین حبس را تصویب و ابلاغ نموده، ضرورت دارد قضات دادگاه ها در رسیدگی به جرایم پزشکی نظر به حساسیت مشاغل پزشکی و با ملاحظه جایگاه متهم، دفعات یا کیفیت ارتکاب، قصد و نیت احسان به بیمار و سایر جهات مخففه در صورتی که قتل غیر عمد به واسطه بی احتیاطی یا بی مبالاتی یا به سبب عدم رعایت نظامات واقع شود، در تعیین کیفر با رعایت فصل نهم قانون مذکور بویژه مواد ۶۴، ۶۸، ۷۰، ۸۳، ۸۵ و ۸۶ حسب مورد از مجازات جایگزین حبس از نوع جزای نقدی و یا دوره مراقبت استفاده نمایند. بدیهی است با تصویب آیین نامه موضوع ماده ۷۹ قانون مذکور امکان استفاده از خدمات عمومی رایگان نیز فراهم خواهد گردید.

کلمات کلیدی :
نظرات بییندگان :

بهترین مشاغل و خدمات شهر خود را ، در سایت نشونه پیدا کنید.

مشاهده سایت نشونه